به گزارش روابط عمومی بنیاد حامیان دانشگاه تهران، در سال ۱۳۱۶ خورشیدی، در شهرستان زرقان از توابع استان فارس، مهندس کرامتالله نیر، در خانوادهای به دنیا آمد که نامشان با نیکوکاری و خدمت به آموزش گره خورده بود. پدرش، مرحوم عبدالباقی، یکی از خیران شناختهشده شهر بود؛ و مدرسه نیر در زرقان، یادگار ارزشمند این خانواده و نشانی از باور آنها به آینده از رهگذر علم و آموزش است.
ریشهها
کودکی مهندس نیّر در کوچههای باریک و خانههای خشتی زرقان سپری شد؛ درهای چوبی با قفلهای آهنین و کلیدهای بلند و سنگین بسته میشدند. در آن روزگار، قفلها چهرههایی آشنا و از شگفتی داشتند؛ گاه با نقشمایههای هنری، گاه با ساختارهای پیچیده، و همیشه حامل داستانی از مالک و زمانه خود.
سالها بعد، کرامتالله نیّر راهی تهران شد. او در دانشکده فنی دانشگاه تهران تحصیل کرد. در سال ۱۳۴۲، با مدرک مهندسی از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد، اما ریشههای علاقه دوران کودکی، همچنان در قلبش زنده و پررنگ باقی ماند.
راز و مرز قفل کلیدها
برای مهندس نیّر، قفل چیزی فراتر از ابزاری برای بستن و گشودن بود. او در قفلها روایتهایی نهفته میدید؛ روایتهایی از روزگارانی که امنیت، اعتبار، و حتی هویت افراد در تاروپود فلزاتی فشرده و تراشخورده خلاصه میشد. این نگاه سبب شد که سالها از عمرش را به کاوش و گردآوری نمونههای گوناگون قفل و کلید اختصاص دهد.
در سفرهایش به شهرها و روستاهای ایران، در بازارهای قدیمی و در خانههایی که گوشهگوشهشان خاطرات نسلها را در خود داشت، چشم به دنبال قفلهایی بود که دیگران شاید آنها را تنها اشیایی فرسوده میدانستند. اما او، همانند یک باستانشناس، در هر خراش و هر زنگار، ردپایی از هنر و صنعت و زندگی پیشینیان را میجست.
در طی دههها، مجموعهای گرد هم آمد که امروز از حیث تنوع، گستره زمانی و ارزش تاریخی، کمنظیر است. قفلهای دستساز ایرانی از دوران صفویه با نقشهای ظریف و سازوکارهای شگفتانگیز، در کنار نمونههای مکانیکی کارخانهای متعلق به قرون اخیر، و حتی قفلهای خاص خارجی از جمله مدلهای روسی که با فناوری پیچیده خود شناخته میشوند همگی در کنار هم قرار گرفتند.
سال ۱۳۹۰ نقطه عطفی در مسیر این گنجینه بود؛ زمانی که موزههای دانشگاه تهران، بخشی از آثار او را در قالب نمایشگاهی موقت در خانه موزه مقدم به نمایش گذاشتند. سه سال بعد، در ۱۳۹۳، دانشگاه تهران این مجموعه را در قالب کتابی نفیس به چاپ رساند؛ کتابی که به سندی ماندگار برای پژوهشگران و علاقهمندان بدل شد.
روز امانتگذاری و پیوند نسلها
اعتماد، سنگبنای مهمترین تصمیم فرهنگی زندگی مهندس نیّر بود. پس از سالها نگهداری و حفاظت از مجموعهای که حاصل عمرش بود، او به این نتیجه رسید که بهترین سرنوشت برای این گنجینه، سپردن آن به نهادی است که بتواند با دانش و امکانات خود، آن را حفظ و به نسلهای آینده معرفی کند. این اعتماد، دانشگاه تهران و باغ موزه نگارستان را به عنوان مقصد نهایی این گنجینه برگزید.
روز چهارشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۲، همزمان با روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی، در باغ موزه نگارستان در کنار مهندس نیّر، مدیران و شخصیتهای برجستهای حضور داشتند: دکتر ناصر غلامی، دکتر محمدرضا تقیدخت، سید علیرضا کیا، دکتر محمدرضا اخضریان کاشانی، دکتر مجید منتظر ظهوری و زینب حقیمقدم. در این مراسم، مجموعهای شامل بیش از ۶۰۰ قفل، کلید و یراقآلات تاریخی از دوران صفویه تا معاصر به دانشگاه تهران اهدا شد.
با امضای اهدانامه، این گنجینه رسماً وارد حافظه فرهنگی کشور شد. هر قفل، اکنون در فضای امن موزه، آماده است تا برای بازدیدکنندگان داستان خود را روایت کند. این اقدام مهندس نیّر، همچون گشودن دری تازه به روی شناخت صنایع دستی و تاریخ ایران، جایگاه او را به عنوان امانتدار فرهنگ و حافظ ارزشهای هنری این سرزمین تثبیت کرد.
شاید روزی آیندگان، در برابر یکی از همین قفلها بایستند، به پیچیدگی آن خیره شوند و با خود بگویند: «کسی بود که فهمید اینها تنها فلز نیستند، بلکه کلیدهاییاند برای گشودن درهای تاریخ».
۱۶ مرداد ۱۴۰۴، خبر درگذشت این فرهنگدوست گرانمایه، جامعه هنری و میراثدوستان کشور را در اندوه فرو برد. او در واپسین روزهای عمر، همچنان دل در گرو فرهنگ و حفظ آثار گذشتگان داشت و با رفتنش، تاریخ و هنر ایران، یکی از صمیمیترین و وفادارترین پاسداران میراث ملی خود را از دست داد، اما میراثی که بر جای گذاشت، همچون قفلی گشوده بر گنجینه تاریخ، برای همیشه در حافظه فرهنگی این سرزمین خواهد ماند.
برای خواندن مطالب بیشتر و جذابتر و همراهی با ما در راستای ساختن بنیادی نیک و مستحکم برای دانشگاه و پیشبردن مرزهای علم، سایت و صفحات بنیاد حامیان دانشگاه تهران در فضای مجازی را دنبال نمایید.
برای ورود به صفحه حمایت مالی سریع از دانشگاه تهران: کلیک کنید
برای ورود به صفحه جایزه حمایتی تحصیلی بنیاد حامیان: کلیک کنید
برای ورود به صفحه آپارات بنیاد حامیان: کلیک کنید
برای ورود به کانال تلگرام بنیاد حامیان: کلیک کنید
برای ورود به صفحه لینکدین بنیاد حامیان: کلیک کنید
برای ورود به صفحه اینستاگرام بنیاد حامیان: کلیک کنید
برای ورود به کانال واتساپ بنیاد حامیان: کلیک کنید
برای ورود به کانال بله بنیاد حامیان: کلیک کنید
برای ورود به کانال ایتا بنیاد حامیان: کلیک کنید
